Endometrioza - czym jest i jak się ją leczy

Endometrioza uznawana jest za jedną z przyczyn niepłodności. Dotyka co dziesiątą kobietę w wieku rozrodczym. Choroba ma przebieg przewlekły, może objawiać się długotrwałym bólem oraz trudnościami z zajściem w ciążę. Jest bardzo trudna w leczeniu i wciąż niesjasne są powody jej powstawania.

Czym jest endometrioza?
Najprościej mówiąc polega na przeniesieniu fragmentów błony śluzowej wyściełającej macicę (endometrium) poza jej obręb. Komórki błony śluzowej macicy mogą przemieścić się do wielu narządów: jajników, na których tworzą się torbiele, jajowodów, wyrostka robaczkowego, pęcherza moczowego, a nawet do jamy opłucnowej i płuc - w co dziesiątym przypadku ogniska endometriozy występują poza narządami rodnymi.
W trakcie cyklu miesiączkowego fragmenty endometrium funkcjonują w podobny sposób, jak w macicy, podlegają zmianom hormonalnym, a w trakcie miesiączki zaczynają się złuszczać i krwawić. W związku z tym, że krew nie ma odpływu, gromadzi się tworząc skrzepy, co prowadzi do powstawania torbieli endometrialnych oraz stanów zapalnych. Zmiany endometrialne z każdym cyklem powiększają się, mogą powstawać też w innych miejscach powodując coraz bardziej nasilające się objawy tej choroby.

Nieznane przyczyny
Endometriozę, nazywaną także gruczolistością macicy, odkryto 150 lat temu, bada się ją od ponad wieku, a mimo to wciąż naukowacom nie udało się jednoznacznie ustalić przyczyn jej występowania. Przekłada się to niestety na niesatysfakcjonujące wyniki leczenia.
"Powstające teorie uwzględniają udział układu immunologicznego, rolę inwazyjnej tkanki endometrioidalnej, hormonalne środowisko jamy otrzewnowej. Obecne formy terapii – chirurgia, gestageny, analogi GnRH, danazol i tabletka antykoncepcyjna są skuteczne w zwalczaniu bólu jedynie u około połowy pacjentek. Powodują szereg działań niepożądanych, a odsetek nawrotu dolegliwości po zaprzestaniu leczenia jest bardzo wysoki. Spośród nowych preparatów badanych w leczeniu endometriozy najwięcej nadziei budzi zstosowanie inhibitorów TNF-? oraz substancji z grupy SPRM" - pisze Alicja Bednarowska-Flisiak w wydawnictwie "Postępy Nauk Medycznych" (4/2008).

Leczenie
Niestety, nie znając dokładnie przyczyn powstawania endometriozy, medycyna nie dysponuje skutecznym leczeniem przyczynowym. Współczesne podejście do terapii opiera się więc na celowanym leczeniu objawowym, z uwzględnieniem planów prokreacyjnych pacjentki. Dlatego na całym świecie prowadzi się wiele kosztownych badań naukowych, mających na celu znalezienie nowych metod leczenia endometriozy.

Nowoczesna medycyna proponuje obecnie terapię dostosowaną do stopnia zaawansowania endometriozy, a jej głównym celem jest łagodzenie skutków. Nie dysponujemy żadną formą leczenia wymierzoną przeciwko przyczynie schorzenia, możlwe jest jedynie uzyskanie czasowej poprawy, a nie wyprowadzenie pacjentek z choroby. Punktem odniesienia niektórych metod leczenia jest obniżenie poziomu lub całkowite zahamowanie wydzielania estrogenu, co nie pozwoli na wzrost endometrium. Można to osiągnąć hormonalną terapią, która jednak jest skuteczna tylko w lżejszych przypadkach schorzenia, gdzie ogniska endometriozy są małe i nieliczne. W ostrzej przebiegającej endometriozie stosowane jest zazwyczaj leczenie operacyjne.

Aspekty, które powinny być uwzględnione przy wyborze przez kobietę właściwej terapii:

• stopień nasilenia objawów
• rodzaj objawów - wiek pacjentki
• chęć posiadania potomstwa lub jej brak
• długość leczenia
• możliwość wystąpienia efektów ubocznych po lekach
• koszt leczenia

Leki i metody wykorzystywane w leczeniu endometriozy opisujemy w osobnym artykule, a w innym tekście skupiamy się na diagnostyce i leczeniu.