Zrosty pooperacyjne – powstawanie oraz wpływ na niepłodność

Czym są zrosty?
Zrosty (adhezje) są anormalnymi połączeniami pomiędzy tkankami i narządami. Mogą być wrodzone albo nabyte. Nabyte zrosty są jedną z najczęstszych odległych powikłań w chirurgii jamy brzusznej i miednicy małej.

Epidemiologia (% powstawania zrostów pooperacyjnych)
Kolejne badania kliniczne wykazały, że pacjentki, które przeszły otwarte zabiegi chirurgiczne na je­licie grubym i odbytnicy, jajowodach i jajnikach oraz drogach rodnych, są najbardziej narażone na kolejne hospitalizacje z powodu zrostów poopera­cyjnych.
Zrosty powstają u 60 do 90% pacjentek które prze­szły operację ginekologiczną (na przykład operację endometriozy, usunięcia mięśniaków itp.).

Jak powstają zrosty?
Zrosty są anormalnymi połączeniami pomiędzy tkankami i organami, które mogą być wrodzone albo nabyte.
Powstanie nabytych zrostów jest najczęstszą reak­cją na podrażnienie otrzewnej. Otrzewna jest naj­rozleglejszą ważną błoną wewnątrz ciała, która słu­ży do ograniczenia tarcia i ułatwia poruszanie się organów w jamie brzusznej. Do uszkodzeń otrzew­nej dochodzi w wyniku zapalenia albo uszkodzenia mechanicznego podczas zabiegu operacyjnego.
Proces powstawania zrostu rozpoczyna się w mo­mencie podrażnienia otrzewnej podczas operacji, co wywołuje reakcję zapalną. Ponieważ zakres i charakter zrostów może ulegać zmianie w prze­ciągu tygodni i miesięcy pytanie, czy zrosty wy­tworzą się, czy nie, rozstrzyga się podczas 3 – 5 dni po przeprowadzeniu operacji. Podczas takiego okresu pooperacyjnego warstwa skrzepu (włókna białkowe powstałe przy krzepnięciu krwi) zmniejsza się w wyniku fibrynolizy a otrzewna goi się. Jeżeli nie dojdzie do fibrynolizy, to wytworzy się nieodwracalne połączenie tkanek (adhezja), które w następnych tygodniach i miesiącach pogrubi się i również mogą w nim wytworzyć się naczynia krwionośne i włókna nerwowe.

Otrzewna - peritoneum – cienka, gładka błona wy­ścielająca wnętrze jamy brzusznej, która również przykrywa znajdujące się tu organy. Jest podobne­go charakteru, co opłucna i osierdzie.

Powikłania związane ze zrostami
Zrosty mogą mieć poważne znaczenie w krótkim lub w długim okresie, łącznie z dysfunkcją przede wszystkim jelita cienkiego (74% przypadków nie­drożności jelit wiąże się ze zrostami), ale także z niepłodnością (20% przypadków jest spowodo­wane zrostami) i chronicznymi bólami w rejonie miednicy.
U pacjentek przechodzących kolejną operację zro­sty są istotnym czynnikiem komplikującym, ponie­waż jeśli zrosty są już wytworzone po wcześniej­szej operacji, wyraźnie wpływają na czas i przebieg następnej operacji.

Niepłodność
Zrosty są główną przyczyną nabytej niepłodności u kobiet. Naruszają porządek anatomiczny w re­jonie jajników i jajowodów, i uniemożliwiają prze­mieszczanie się zapłodnionych komórek jajowych i embrionów. Okazało się, że zrosty wpływają ne­gatywnie na płodność u 15 – 20% kobiet.
Nawet jeżeli przyczyną niepłodności jest więcej czynników, to i tu jest widoczna zależność między zrostami w miednicy małej a niepłodnością. Nie­płodność u kobiet spowodowana zrostami ustępu­je po ich uwolnieniu. W czasie 12 lub 24 miesięcy po uwolnieniu zrostów w ciążę zaszło odpowied­nio 32% i 45% kobiet. W porównywalnym czasie w grupie kobiet nie leczonych w ciążę zaszło od­powiednio tylko 11% i 16%.
Kolejnym poważnym problemem jest proces two­rzenia się zrostów związany z endometriozą. Zro­sty mogą tu powstawać zarówno na skutek samej choroby, jak i po chirurgicznym leczeniu endome­triozy.
Osobny rozdział tworzą zrosty wewnątrz dróg rod­nych, które mogą powodować niepłodność i wielo­krotne poronienia. Takie zrosty mogą być wynikiem różnych chirurgicznych zabiegów ginekologicz­nych (na przykład łyżeczkowanie jamy macicy, usuwanie mięśniaków albo operacje wrodzonych wad macicy).