Rezerwa jajnikowa – informacje i normy

Czym jest rezerwa jajnikowa?
Każda kobieta posiada w jajnikach określoną pulę pęcherzyków jajnikowych pierwotnych zdolnych do przekształcenia się w dojrzałą komórkę jajową. W każdym cyklu część pęcherzyków jest zużywana, zmniejszając powoli kolejne szanse na zajście w ciążę.
Rezerwa jajnikowa jest zależna od ilości pozostałych w jajniku pęcherzyków pierwotnych i jest jednym z podstawowych czynników określających potencjał rozrodczy kobiety.
Wielkość rezerwy jajnikowej określa się na podstawie testów krwi. Bada się stężenie w niej hormonu FSH (folikulotropowego), a także od niedawna hormonu AMH (tzw. anty-mullerowskiego) oraz  Inhibiny B.

Wielkość rezerwy jajnikowej
W momencie urodzenia u typowej kobiety wielkość rezerwy jajnikowej jest dość podobna do wartości prezentowanej w aktualnych podręcznikach i wynosi ok. 300 tys. komórek.
Są to jednak dane uśrednione. Najnowsze badania wskazują bowiem ogromną różnorodność wielkości rezerwy jajnikowej w momencie narodzin. U niektórych kobiet w momencie przyjścia na świat jest aż ok. 2 milionów komórek potencjalnie gotowych do bycia zapłodnionymi, zaś u innych liczba ta może wynosić zaledwie kilkadziesiąt tysięcy.
Rezerwa jajnikowa z wiekiem zmniejsza się, a nowe badania wskazują że dzieje się to szybciej, niż dotychczas sądzono. Zakłada się obecnie, że u 95 proc. kobiet w wieku 30 lat pozostaje do dyspozycji zaledwie 12 proc. maksymalnej rezerwy jajnikowej, a w wieku 40 lat pozostaje tylko 3 proc.

Dlatego część lekarzy proponuje wykonywanie u kobiet regularnych testów rezerwy jajnikowej, pozwalających na przewidzenie momentu jej wyczerpania i nadejścia menopauzy.
Badania te są szczególnie ważne w przypadku kobiet, których matka zaczęła wcześnie miesiączkować i w dość młodym wieku weszła w okres menopauzy, bowiem jest to uwarunkowane genetycznie.

Określenie rezerwy jajnikowej jest też szczególnie ważne w stymulacji do programu zapłodnienia pozaustrojowego (IVF), ponieważ pozwala trafnie dobrać dawkę gonadotropin używanych w stymulacji.

Badanie poziomu FSH
Poziom hormonu FSH ustala się na podstawie jednego lub dwóch badań krwi. Pierwsze wykonuje się około 3 dnia cyklu. Potem między 5 i 9 dniem cyklu podaje się cytrynian klomifenu (Clostilbegyt), a drugie badanie krwi przeprowadza się ok. 10 -12 dnia cyklu.

Normy poziomu FSH:

• poniżej 3 mIU/mln oznacza niewydolność przysadki
• od 3 do 9 mIU/ml satysfakcjonująca rezerwa jajnikowa
• od 9 do12 mIU/ml oznacza obniżoną rezerwę jajnikową
• od12 do 18 mIU/ml oznacza wyczerpującą się rezerwę jajnikową
• powyżej 18 mIU/ml oznacza wyczerpaną rezerwę jajnikową

W ostatnim przypadku (powyżej 18 mIU/ml) stymulacja owulacji jest niezwykle trudna, często niemożliwa. Wraz ze wzrostem poziomu FSH maleje prawdopodobieństwo zajścia w ciążę, nawet, jeśli uda się wywołać owulację.

Badanie poziomu AMH
W ocenie rezerwy jajnikowej niektórzy lekarze od kilku lat stosują także badanie poziomu hormonu  AMH (tzw. anty-mullerowskiego).
Jak wykazały amerykańskie i holenderskie badania, poziom ten zależy bardziej od wieku reprodukcyjnego niż kalendarzowego i ma związek z wiekiem, w jakim kobieta przestaje miesiączkować.
Poziom AMH we krwi wiąże się z liczbą małych pęcherzyków obecnych w jajnikach. Pęcherzyki te uwalniają co miesiąc komórki jajowe. Stężenie AMH pozwala określić zakończenie okresu reprodukcyjnego u kobiety i tym samym początek rozpoczęcia klimakterium.

Czym grozi zmniejszenie rezerwy jajnikowej?
Proces utraty komórek gotowych do bycia zapłodnionymi wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niepowodzeń rozrodu lub urodzenia dzieci z zaburzeniami rozwojowymi.
Kobiety z wyczerpaną rezerwą jajnikową rzadko zachodzą w ciążę, a jeśli nawet to najczęściej ma to miejsce podczas stosowania leków hormonalnych i skomplikowanych protokołów stymulacji owulacji.