Psychika i psychoterapia w leczeniu niepłodności - wywiad

Na temat wpływu niepłodności na psychikę, jej leczeniu i psychoterapii w staraniach o dziecko rozmawiamy z Inką Frajnt z FertiMedica Centrum Wspierania Płodności.  
 
Na Zachodzie standardem jest pomoc psychologa, w Polsce w dalszym ciągu jest ona rzadkością. Dlaczego?
Wartość wsparcia psychicznego jest wciąż niedoceniana. Jest to efekt m.in. sporych kosztów, których wymaga leczenie, ale także niewielkiej świadomość wpływu psychiki na organizm.
 
Ile czasu potrzebują pary, żeby podjąć decyzję o spotkaniu z psychologiem? Na jakim etapie leczenia powinny zgłaszać się po pomoc?
Decyzja o rozpoczęciu psychoterapii jest sprawą indywidualną. Czynnikiem, który wpływa na krok ku leczeniu jest otwartość i gotowość na tego typu pomoc.
Zespół terapeutów z Instytutu Acermana w Nowym Yorku stworzył model pracy z parami, które walczą z niepłodnością. Na podstawie przeprowadzonych badań wyodrębnionych zostało pięć faz w życiu takich par:

• początkowa: okres, w którym para zauważa, że może mieć problem z poczęciem. Wizyta u specjalisty
• mobilizacji: okres badań, testów i diagnoz. Mogą pojawić się problemy w związku, kiedy para dowiaduje się, że nie może w sposób naturalny zostać rodzicami
• przeniknięcia: okres nadziei. Kolejne nieudane próby powodują wątpliwości u par
• rozwiązania/postanowienia: decyzja o zakończeniu leczenia (niemożność posiadania biologicznego potomstwa). Poszukiwanie innych rozwiązań (adopcja, bezdzietne małżeństwo)
• następstwa/skutku: dochodzi do rozpadu związku albo jego umocnienia

 Jaki są cele psychoterapii?
Proces psychoterapii jest skoncentrowany przede wszystkim na tym, jaki wpływ niepłodność wywiera na partnerach i na ich związku. Cele psychoterapii to na przykład:

• wsparcie i pomoc w radzeniu sobie z fizycznymi i emocjonalnymi aspektami procesu leczenia
• radzenie sobie ze swoim emocjami oraz reakcjami partnera
• wypracowanie skutecznych metod komunikacji w związku, ale również z rodziną, znajomymi i lekarzami
• rozpoznanie własnych możliwości i potrzeb
• podjęcie decyzji o kontynuowaniu lub zaprzestaniu leczenia
• stworzenie nowych sposobów radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych
• zwiększenie poczucia kontroli
• skupienie się na chwili obecnej, bez obsesyjnego wybiegania w przyszłość
• postrzeganie siebie przez pryzmat tego, kim jesteśmy, a nie przez poprzez niepłodność
• zaakceptowanie diagnozy

Jakie są najczęstsze psychiczne problemy związane z niepłodnością?
Oferowana pomoc psychologiczna w dużej mierze skierowana jest do kobiet, a niepłodność wpływa także na życie i psychikę mężczyzn. Parę łączy ten sam problem, ale każde z nich na swój sposób przeżywa walkę z niepłodnością.
Kobiety:

• żyją w poczuciu lęku, z wysokim poziomem niepokoju
• popadają w depresję
• odczuwają poczucie winy lub bezwartościowości
• czują się nieakceptowane społecznie
• tracą zainteresowanie codziennymi zajęciami
• ograniczają kontakty towarzyskie
• przejawiają niską akceptację siebie w roli kobiety
• mogą doświadczać myśli o śmierci lub samobójstwie
• wykazują spadek poczucia sprawstwa
• wykazują zaburzenia snu, zmiany apetytu (wzrost lub obniżenie)

Mężczyźni:

• towarzyszy im poczucie winy i poczucie bycia „niepełnowartościowym” mężczyzną (jest to silnie związane ze sferą seksualną), ale też niemożnością pozostania ojcem
• mają niską samoocenę
• przejawiają nadmierną samokontrolę
• wpadają w depresję
• izolują się, wycofują z różnych sfer życia
• dopada ich bezradność i zagubienie

W jaki sposób leczenie niepłodności wpływa na psychikę i związek?
Zupełnie inaczej będzie zachowywała się para w trakcie badań diagnostycznych, a inaczej, gdy ma za sobą kolejne nieudane in vitro. Jest jednak wiele wspólnych cech i problemów związków, które dotknięte zostały problem niepłodności:

• partnerzy odczuwają niechęć do rozmowy na temat swoich uczuć, emocji, myśli. Może być to spowodowane potrzebą chronienia siebie nawzajem i ukrywaniem własnego bólu. Przez to partnerzy pozbywają się wsparcia i przestają się ze sobą komunikować
• są zmuszeni do podejmowania trudnych decyzji związanych z leczeniem (zabiegi, koszty z tym związane) i na tym polu dochodzi do konfliktów, niezgodności, co do metod leczenia
• zmienia się ich podejście do sfery seksualnej, która podporządkowana zostaje prokreacji
• bywa też tak, że kobieta nieświadomie zaczyna traktować swojego partnera jak dziecko, którego tak bardzo pragnie. I nie wiedząc o tym zaczyna matkować swojemu mężowi, co negatywnie wpływa na relacje małżeńskie
• każda osoba może inaczej i w innym czasie dojrzewać do decyzji dotyczących niepłodności (na przykład gotowości na kolejne in vitro), inaczej przeżywa także straty itp.
• związane z płcią różnice w radzeniu sobie ze stresem czy sposobie komunikowania się. A także stereotypy, które wiążą się z byciem kobietą, mężczyzną, matką, ojcem
• często partnerzy przyznają, że trudności związane z zajściem w ciążę zbliżają ich do siebie, jednak stres i frustracja towarzyszące procesowi leczenia negatywnie wpływają na ich związek

Jak nie myśleć o problemie niepłodności, skoro nagle całe życie zostaje podporządkowane lekom, terminom lekarskim, zabiegom?
Nie da się nie myśleć. Jest to normalne dopóki myśli nie zawładną naszym życiem, wpływając destrukcyjnie na psychikę. Psychoterapia jest jedną z możliwości, na którą decydują się pacjenci szukając wsparcia. Ci, którzy nie są na nią gotowi szukają pomocy u bliskich, u osób z tym samym problemem, w Internecie. Każda forma wsparcia jest ważna i należy o nią dbać, należy jednak pamiętać, że to, co pomoże innym, nie zawsze będzie dobre dla nas.

Inka Frajnt – psycholog i psychoterapeuta FertiMedica Centrum Wspierania Płodności