Niepłodność hormonalna jest jedną z najważniejszych przyczyn kobiecej niepłodności - odpowiada za 30-40 proc. jej przypadków.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podzieliła niepłodność spowodowaną zaburzeniami hormonalnymi na siedem grup:
W grupie 3 istnieje nieuleczalna niepłodność, na szczęście tę postać spotyka się bardzo rzadko. Częste są zaburzenia mieszczące się w grupach 1, 2 i 6, a te można skutecznie leczyć. Istnienie guza w obrębie przysadki lub podwzgórza wymaga specyficznego leczenia. Częstą chorobą jest zespół Steina-Leventala.
Specjaliści wskazują także inny podział tego typu niepłodności, w którym zaburzenia w wydzielaniu i produkcji żeńskich hormonów powstają na dwóch poziomach:
Pierwszy poziom - układ podwzórze-przysadka
Podwzgórze i przysadka to części ośrodkowego układu nerwowego i endokrynnego, które poprzez wydzielanie i produkowanie hormonów oddziałują na inne elementy układu hormonalnego, między innymi na jajniki. Hormony, które produkowane są w tym układzie i pozostają w ścisłym związku z żeńskimi narządami płciowymi, to gonadotropiny: folikulotropina (hormon folikulotropowy, FSH) oraz lutropina (hormon luteinotropowy, LH).
Gonadtoropiny mają wpływ na cykl miesięczny kobiety: działając na jajniki przyczyniają się do dojrzewania i pękania pęcherzyków jajnikowych i tym samym uwalniania komórki jajowej, czyli owulacji. Zahamowanie lub zaburzenie tego działania powoduje niezdolność do owulacji i niepłodność. Brak owulacji to najczęstsza przyczyna niepłodności.
Dodatkowo, układ podwzgórze-przysadka produkuje także hormon tyreotropowy (tyreotropinę, TSH), którego zadaniem jest działanie na gruczoł tarczowy i regulowanie wytwarzania przez niego tyroksyny i trójjodotyroniny. Zaburzona produkcja hormonów tarczycy przyczynia się do nadczynności lub niedoczynności tego gruczołu, co z kolei utrudnia zajście w ciążę.
Inny hormon produkowany przez ten układ to prolaktyna. Zarówno nadmiar (hiperprolaktynemia), jak i niedobór (hipoprolaktynemia) uniemożliwiają zajście w ciążę.
Przyczynami, które zaburzają pracę układu podwzgórze-przysadka mogą być uwarunkowania genetyczne, ale także urazy głowy oraz guzy.
Drugi poziom to jajniki
Jajniki to żeńskie gonady, które odpowiedzialne są za produkowanie żeńskich hormonów płciowych, czyli estrogenów i progestagenów. Odpowiadają one za prawidłowy przebieg cyklu miesięcznego i dojrzewania komórki jajowej oraz - gdy dojdzie już do poczęcia - za zagnieżdżenie się zarodka i jego dojrzewanie.
W przypadku zaburzonej produkcji żeńskich hormonów płciowych pojawia się niepłodność. Jest ona związana głównie z upośledzonym dojrzewaniem pęcherzyków jajnikowych oraz brakiem lub niewydolnością ciałka żółtego, produkującego progesteron, będący głównym hormonem odpowiedzialnym za utrzymanie ciąży.
Diagnostyka i leczenie
Diagnostyka w przypadku podejrzenia zaburzeń hormonalnych wymagać może nie tylko oznaczenia poziomu hormonów, ale też wykonania testów np. testu gestagenowego.
Jeżeli przyczyną zaburzeń jest wysoki poziom prolaktyny, to poprawę można uzyskać po leczeniu bromokryptyną lub podobnymi lekami. Bromokryptyna to specyficzny lek obniżający poziom prolaktyny.
U kobiet z wysokim poziomem hormonów androgenów nadnerczowych można podać np. hormon działający hamująco na nadnercza - deksametazon.
Kobietom, u których nie występuje owulacja można zaproponować indukcję owulacji klomifenem lub (jeżeli leczenie klomifenem nie przynosi efektu) gonadotropinami. W zespole Steina-Leventala poprawę może przynieść leczenie operacyjne
Dodatkowe informacje nt. niepłodności hormonalnej - w kolejnym tekście.
Na podstawie informacji z serwisów Dbam o zdrowie (www.doz.pl) i embrion.pl
Dodaj komentarz