Różne przyczyny niepłodności u kobiet

Przyczynami niemożności zajścia w ciążę mogą być różne schorzenia i zaburzenia, występujące u jednego lub u obojga partnerów - pisze dr Ewa Rekosz.

Przyjmuje się, że „wina” za brak potomstwa w 45 proc. przypadków leży po stronie mężczyzny, a w 45 proc. przypadków – po stronie kobiety. W pozostałych 10 proc. przyczyna jest wspólna lub nie udaje się jej ustalić.

Przyczyny niepłodności o podłożu czynnościowym
U około 40-50 proc. niepłodnych kobiet przyczyną niepłodności są zaburzenia czynności jajników jak i również nieprawidłowa czynność szyjki macicy. Do grupy tej należą:

Przyczyny podwzgórzowo-przysadkowe

• Samoistna niewydolność podwzgórza.
• Hiperprolaktynemia z mlekotokiem. Wysokie stężenie prolaktyny oddziałuje w sposób bezpośredni na gonady, powodując u kobiet spadek wydzielania progesteronu (niewydolność ciałka żółtego).
• Poporodowa niewydolność przysadki, tzw. choroba Sheehana.
• Guzy przysadki mózgowej.

Przyczyny jajnikowe

• Pierwotny niedorozwój jajników – tzw. agenezja, dysgenezja gonad.
• Przedwczesne wygasanie czynności jajników, czyli przedwczesna menopauza. Może być spowodowana leczeniem przeciwnowotworowym lub czynnikami immunologicznymi.
• Hiperandrogenizm w następstwie zespołu policystycznych jajników, tzw. PCOs (zespół Steina-Leventhala). Dla PCOs – poza hiperandrogenizmem – charakterystyczne są zaburzenia cykliczności krwawień miesięcznych, czyli rzadkie, nieregularne cykle miesiączkowe lub zupełny ich brak.
• Cykliczne zaburzenia czynności jajników, jak np. niedobór estrogenów czy zaburzenia fazy lutealnej, które polegają na zmniejszeniu produkcji progesteronu przez ciałko żółte.
• Guzy jajników (rak, torbiele).
• Endometrioza jajników, czyli obecność nabłonka endometrium (błony śluzowej wyścielającej macicę) w miejscach innych niż macica. Największe ryzyko rozwoju niepłodności stanowi endometrioza zlokalizowana w jajowodzie oraz jajnikach. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta mająca endometriozę nie może posiadać dziecka. Problemy z zajściem w ciążę pojawiają się wtedy, gdy komórki śluzówki macicy znajdują się w jajnikach (wywołują zaburzenia ich funkcji), w jajowodach (powodują niedrożność) lub w macicy (uniemożliwiają zagnieżdżenie się zarodka).

Przyczyny szyjkowe

• Zmniejszona ciągliwość wydzieliny szyjkowej w następstwie zaburzeń regulacyjnych jajników. Stan ten jest przyczyną upośledzonego transportu nasienia do światła macicy.
• Zaburzenia immunologiczne, czyli wytwarzanie przeciwciał przeciwspermowych, powodujących niszczenie lub unieruchomianie plemników partnera.

Przyczyny spoza narządu płciowego

• Przedurodzeniowy lub pourodzeniowy zespół nadnerczowo-płciowy.
• Choroba Cushinga, czyli nadczynność kory nadnerczy, w której są produkowane nadmierne ilości męskich hormonów androgenów. W wyniku hiperandrogenizacji dochodzi do zaburzeń owulacji lub jej braku. Ponadto pojawia się hirsutyzm, czyli owłosienie ciała typu męskiego, łysienie, łojotok, trądzik, obniżenie głosu czy przerost łechtaczki.
• Choroba Addisona, czyli niewydolność kory nadnerczy.
• Guzy nadnerczy.
• Zaburzenia funkcji tarczycy – niedoczynność lub nadczynność.
• Nieleczona cukrzyca
• Ciężkie choroby ogólnoustrojowe, np. nowotwory, gruźlica, przewlekłe zapalenie nerek, choroby trzustki czy wątroby, niedokrwistość.

Przyczyny niepłodności o podłożu organicznym
Odpowiadają za około 40 proc. przypadków niepłodności.

Przyczyny maciczne

• Uszkodzenia zapalne i urazowe, np. po wyłyżeczkowaniu jamy macicy.
• Zespół Ashermana.
• Niedostateczny rozwój endometrium.
• Mięśniaki podśluzówkowe i śródścienne. Poprzez swoje rozmiary mogą uciskać i blokować jajowody, powodując ich niedrożność. Mogą też zmieniać położenie szyjki macicy lub zmniejszać światło macicy.
• Wrodzone wady rozwojowe macicy, np. macica jednorożna, przegroda macicy, nieprawidłowe położenie macicy, np. tyłozgięcie.

Przyczyny jajowodowe

• Niedorozwój jajowodów.
• Obustronna niedrożność.
• Choroby zapalne miednicy mniejszej. Około 20% kobiet z chorobami zapalnymi miednicy mniejszej (PID) staje się niepłodna. Przyczyną stanów zapalnych jajowodów w około 75% jest zakażenie Chlamydia trachomatis, które przenoszone jest drogą płciową. Następna w kolejności jest infekcja dwoinką rzeżączki. Nieleczone przewlekłe stany zapalne mogą po pewnym czasie doprowadzić do bliznowacenia, powstawania ropni i zniszczenia jajowodów, a tym samym – do niepłodności mechanicznej, spowodowanej zarośnięciem jajowodów.
• Endometrioza jajowodów.

Przyczyny szyjkowe

• Bliznowate pozapalne zmiany szyjki macicy.
• Zmiany anatomiczne, np. podwójna szyjka macicy.

Przyczyny pochwowe

• Zaburzenia rozwojowe, takie jak brak lub zarośnięcie pochwy, przegroda w obrębie pochwy, podwójna pochwa.
• Zwężenie pochwy – pozapalne lub jako wada rozwojowa.
• Stany zapalne wywołane czynnikami bakteryjnymi lub chemicznymi.

Problemy chirurgiczne
U kobiet w wyniku operacji w jamie brzusznej często dochodzi do powstania zrostów, które mogą unieruchomić jajowód, jajnik czy macicę i w ten sposób blokować możliwość zapłodnienia komórki jajowej przez plemniki.

Czynniki ogólnoustrojowe, które w różnym stopniu przyczyniają się do występowania niepłodności:

• wiek powyżej 35 lat,
• otyłość lub nadmierna chudość,
• alkoholizm i/lub nikotynizm,
• dieta niskotłuszczowa,
• zbyt intensywny wysiłek fizyczny,
• nadużywanie kawy lub herbaty,
• niektóre leki,
• czynniki psychogenne – odrzucenie roli matki, konflikty wewnętrzne, przewlekły stres oraz zaburzenia o charakterze depresyjnym; poprzez wpływ na wydzielanie hormonów mogą powodować zaburzenia owulacji i tym samym – niemożność zajścia w ciążę,
• częste stosunki seksualne z przypadkowymi partnerami, niestosowanie prezerwatyw, odbywanie stosunków podczas krwawienia miesięcznego – mogą zwiększać ryzyko infekcji miednicy mniejszej, co w efekcie prowadzi do niepłodności.

Przyczyny niepłodności samoistnej.
U 10-20 proc. małżonków nie można wyjaśnić przyczyny niepłodności.
oprac. na podstawie tekstu  lek. med. Ewy Rekosz (Klinika Chorób Wewnętrznych, 4. Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu), zamieszczonego w serwisie www.forumzdrowia.pl.